Phòng Ngừa & Điều Trị

HIV/AIDS ở Nam Giới:
Xét Nghiệm, Điều Trị & Phòng Ngừa

20/01/2025
Red bow ribbon symbol of HIV, AIDS, cancer awareness and syringe. Sexual medicine in health care, World AIDS Day

HIV và AIDS là gì?

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Virus tấn công và phá hủy tế bào CD4 (tế bào bạch cầu T), làm suy yếu hệ miễn dịch.

AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) là giai đoạn cuối của nhiễm HIV, khi hệ miễn dịch bị phá hủy nghiêm trọng (CD4 < 200 tế bào/mm³) hoặc xuất hiện các nhiễm trùng cơ hội, ung thư.

LƯU Ý QUAN TRỌNG:

Nhiễm HIV ≠ AIDS. Với điều trị ARV hiện đại, người nhiễm HIV có thể sống khỏe mạnh hàng chục năm mà không tiến triển thành AIDS.

Đường lây truyền HIV

1. Quan hệ tình dục

Nguy cơ cao nhất (80% ca nhiễm):

  • • Quan hệ qua đường hậu môn (rất nguy hiểm)
  • • Quan hệ qua đường âm đạo
  • • Quan hệ bằng miệng (nguy cơ thấp hơn)
  • • Không sử dụng bao cao su
  • • Có vết loét, viêm nhiễm STDs

2. Máu và kim tiêm

  • • Dùng chung kim tiêm, bơm kim tiêm (ma túy)
  • • Truyền máu nhiễm HIV (hiếm, máu hiện nay được kiểm tra)
  • • Tai nạn nghề nghiệp (y tế)
  • • Xăm, xỏ khuyên không vô trùng

3. Mẹ sang con

  • • Trong thai kỳ
  • • Khi sinh
  • • Qua sữa mẹ
  • Lưu ý: Với điều trị ARV, nguy cơ < 1%

KHÔNG lây qua:

  • ✓ Bắt tay, ôm, hôn má
  • ✓ Dùng chung toilet, bồn tắm
  • ✓ Dùng chung đồ ăn, cốc chén
  • ✓ Muỗi, côn trùng đốt
  • ✓ Tiếp xúc hàng ngày bình thường

Các giai đoạn nhiễm HIV

1

Giai đoạn nhiễm cấp tính (2-4 tuần sau nhiễm)

50-90% người có triệu chứng giống cúm:

• Sốt cao

• Mệt mỏi

• Đau họng

• Phát ban

• Hạch to

• Đau cơ, khớp

Virus nhân lên rất nhanh, lây nhiễm cao. Test HIV có thể âm tính (giai đoạn cửa sổ).

2

Giai đoạn không triệu chứng (có thể kéo dài 8-10 năm)

Không có triệu chứng hoặc triệu chứng rất nhẹ:

  • • Virus vẫn nhân lên chậm
  • • Hệ miễn dịch suy giảm dần
  • • Vẫn lây nhiễm cho người khác
  • Cần điều trị ARV ngay khi phát hiện
3

Giai đoạn AIDS (CD4 < 200)

Hệ miễn dịch bị phá hủy nghiêm trọng, xuất hiện:

  • Nhiễm trùng cơ hội: Lao, viêm phổi Pneumocystis, nấm...
  • Ung thư: Sarcoma Kaposi, lymphoma...
  • • Sụt cân nhanh, sốt kéo dài
  • • Tiêu chảy mãn tính
  • • Nhiễm trùng não, màng não

⚠️ Nguy cơ tử vong cao nếu không điều trị

Xét nghiệm HIV

Khi nào nên xét nghiệm?

  • ✓ Sau quan hệ tình dục không an toàn
  • ✓ Bạn tình hoặc bạn có HIV
  • ✓ Dùng chung kim tiêm
  • ✓ Có triệu chứng nghi ngờ nhiễm HIV
  • ✓ Mắc STDs khác
  • ✓ Xét nghiệm định kỳ nếu có nhiều bạn tình (3-6 tháng/lần)
  • ✓ Trước khi kết hôn, mang thai

1. Test nhanh HIV (Rapid Test)

Phát hiện kháng thể HIV:

  • • Lấy máu từ đầu ngón tay hoặc nước bọt
  • • Kết quả sau 15-20 phút
  • • Độ chính xác: 99% nếu xét nghiệm đúng thời điểm
  • Giai đoạn cửa sổ: 3-12 tuần (test có thể âm tính giả trong thời gian này)

2. ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay)

Test kháng thể HIV từ máu tĩnh mạch:

  • • Độ chính xác cao hơn test nhanh
  • • Kết quả sau 1-2 ngày
  • • Giai đoạn cửa sổ: 3-12 tuần

3. Western Blot / Xét nghiệm khẳng định

Nếu ELISA dương tính, làm Western Blot để xác nhận. Độ chính xác gần 100%.

4. HIV RNA Test (PCR)

Phát hiện virus HIV trực tiếp trong máu:

  • • Phát hiện sớm nhất: sau 10-14 ngày nhiễm
  • • Rất chính xác
  • • Chi phí cao
  • • Dùng để chẩn đoán sớm, theo dõi điều trị

Lịch xét nghiệm HIV sau phơi nhiễm

Ngay sau phơi nhiễm: Xét nghiệm để làm mốc

Sau 2 tuần: HIV RNA test (nếu có)

Sau 4-6 tuần: Test nhanh hoặc ELISA

Sau 3 tháng: Test lại để loại trừ hoàn toàn (giai đoạn cửa sổ tối đa)

⚠️ Trong thời gian chờ kết quả, sử dụng bao cao su để tránh lây nhiễm cho người khác.

Điều trị HIV - Liệu pháp ARV

TIN TỐT: HIV có thể điều trị!

Với thuốc kháng virus ARV (Antiretroviral Therapy) hiện đại, người nhiễm HIV có thể:

✓ Sống khỏe mạnh như người bình thường

Tuổi thọ gần như không giảm

✓ Tải lượng virus không phát hiện được (U=U)

Undetectable = Untransmittable: Không lây nhiễm qua đường tình dục

✓ Không tiến triển thành AIDS

CD4 phục hồi, hệ miễn dịch mạnh

✓ Có con khỏe mạnh

Nguy cơ lây sang con < 1% với ARV

ARV là gì?

Thuốc kháng virus ngăn chặn HIV nhân lên. Thường phối hợp 3 loại thuốc (gọi là liệu pháp ba thuốc) để tấn công HIV ở nhiều giai đoạn khác nhau.

Lưu ý: Thuốc ARV KHÔNG diệt hết virus HIV, chỉ kiểm soát. Phải uống suốt đời.

Khi nào bắt đầu điều trị?

NGAY SAU KHI CHẨN ĐOÁN - không cần chờ CD4 giảm.

  • • Bắt đầu sớm giúp hệ miễn dịch phục hồi tốt hơn
  • • Giảm nguy cơ lây nhiễm cho người khác
  • • Giảm biến chứng lâu dài

Thuốc ARV phổ biến:

1. Thuốc ức chế Reverse Transcriptase:

Tenofovir, Emtricitabine, Lamivudine...

2. Thuốc ức chế Protease:

Darunavir, Atazanavir...

3. Thuốc ức chế Integrase:

Dolutegravir, Raltegravir, Bictegravir...

Phối hợp phổ biến: Tenofovir + Emtricitabine + Dolutegravir (1 viên/ngày)

Tác dụng phụ của ARV

Thường nhẹ và giảm sau vài tuần đầu:

  • • Buồn nôn, tiêu chảy
  • • Mệt mỏi, đau đầu
  • • Mất ngủ
  • • Phát ban (hiếm)

Quan trọng: Không tự ý ngưng thuốc vì tác dụng phụ. Trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh phác đồ.

Theo dõi điều trị:

  • Tải lượng virus (Viral load): Đo mỗi 3-6 tháng. Mục tiêu: Không phát hiện được (< 50 copies/mL)
  • CD4: Đo định kỳ. Mục tiêu: > 500 tế bào/mm³
  • Xét nghiệm gan, thận: Theo dõi tác dụng phụ
  • Uống thuốc đúng giờ: Tỷ lệ tuân thủ > 95% để tránh kháng thuốc

Phòng ngừa HIV

1. Quan hệ an toàn

  • Sử dụng bao cao su đúng cách mỗi lần quan hệ
  • ✓ Giảm số lượng bạn tình
  • ✓ Xét nghiệm HIV trước khi quan hệ không bao cao su
  • ✓ Điều trị STDs kịp thời (giảm nguy cơ nhiễm HIV)

2. PrEP - Thuốc dự phòng TRƯỚC phơi nhiễm

Tenofovir + Emtricitabine (Truvada)

  • • Uống hàng ngày
  • • Giảm nguy cơ nhiễm HIV 99% qua đường tình dục
  • • Phù hợp: Bạn tình HIV+, nhiều bạn tình, không dùng bao cao su thường xuyên
  • • Cần xét nghiệm HIV trước khi bắt đầu

3. PEP - Thuốc dự phòng SAU phơi nhiễm

Cấp cứu y tế!

  • • Uống TRONG VÒNG 72 GIỜ sau phơi nhiễm (càng sớm càng tốt)
  • • Uống liên tục 28 ngày
  • • Giảm nguy cơ nhiễm HIV 80%
  • • Dùng sau: Quan hệ không an toàn, bao cao su rách, dùng chung kim tiêm

⚠️ ĐẾN BỆNH VIỆN NGAY nếu nghi phơi nhiễm!

4. An toàn với máu

  • ✓ Không dùng chung kim tiêm, bơm kim tiêm
  • ✓ Xăm, xỏ khuyên ở nơi vô trùng
  • ✓ Y tế: Đeo găng tay, xử lý kim tiêm đúng cách

U=U: Không phát hiện được = Không lây nhiễm

Nếu người nhiễm HIV uống ARV đều đặn và tải lượng virus không phát hiện được (< 50 copies/mL) trong 6 tháng trở lên:

✓ Không lây nhiễm HIV qua đường tình dục

Nghiên cứu lớn (PARTNER 1&2) theo dõi 58,000 lần quan hệ không bao cao su → 0 ca lây nhiễm

Câu hỏi thường gặp

Cần tư vấn về HIV/AIDS?

Đặt lịch xét nghiệm HIV bí mật hoặc tư vấn về PrEP, PEP với bác sĩ chuyên khoa.

Xét nghiệm hoàn toàn bí mật • Miễn phí tư vấn