Giãn tĩnh mạch tinh (Varicocele) là tình trạng các tĩnh mạch trong bìu bị giãn nở, sưng to bất thường, tương tự như giãn tĩnh mạch ở chân. Đây là bệnh lý phổ biến nhất ở nam giới trẻ và là nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh nam có thể điều trị được.
Giãn tĩnh mạch tinh xảy ra ở khoảng 15-20% nam giới và chiếm 35-40% trường hợp vô sinh nam. May mắn là bệnh có thể điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật.
Trong tĩnh mạch có các van một chiều giúp máu chỉ chảy về tim. Khi các van này không hoạt động đúng cách, máu sẽ ứ đọng trong tĩnh mạch, gây giãn nở.
Khoảng 10-15% trường hợp giãn cả hai bên. Nếu chỉ giãn bên phải đơn thuần (hiếm), cần kiểm tra kỹ vì có thể do khối u trong bụng chèn ép.
Một số người sinh ra với van tĩnh mạch không đủ hoặc hoạt động kém, khiến máu dễ ứ đọng và gây giãn tĩnh mạch.
Máu ứ đọng làm nhiệt độ tinh hoàn tăng 1-2°C. Tinh trùng cần nhiệt độ thấp hơn cơ thể 2-3°C để phát triển bình thường. Nhiệt độ cao làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng.
Máu không lưu thông tốt dẫn đến tích tụ các chất chuyển hóa độc hại (carbon dioxide, gốc tự do) gây tổn thương DNA tinh trùng.
Tuần hoàn máu kém làm tinh hoàn không nhận đủ oxy và dưỡng chất, ảnh hưởng sản xuất tinh trùng.
Có thể ảnh hưởng đến sản xuất testosterone và các hormone cần thiết cho sản xuất tinh trùng.
Tăng các gốc tự do gây tổn thương màng tế bào tinh trùng, làm giảm khả năng di động và thụ tinh.
Nhiều trường hợp giãn tĩnh mạch tinh không có triệu chứng và chỉ phát hiện khi khám vô sinh. Tuy nhiên, một số người có thể gặp:
Sờ thấy các tĩnh mạch sưng to, uốn khúc như túi giun trong bìu, đặc biệt khi đứng.
Bìu nặng nề, căng tức, đặc biệt sau khi đứng lâu hoặc hoạt động.
Đau nhẹ, âm ỉ ở bìu hoặc bẹn, tăng lên khi đứng lâu, giảm khi nằm ngửa.
Tinh hoàn bên bị giãn tĩnh mạch có thể nhỏ hơn bên kia (teo tinh hoàn).
Không thể có con sau 12 tháng quan hệ đều đặn không tránh thai.
Có thể thấy các tĩnh mạch nổi rõ qua da bìu, đặc biệt khi đứng.
Chỉ phát hiện được khi Valsalva (rặn)
Không sờ thấy hoặc nhìn thấy khi bình thường. Chỉ sờ thấy tĩnh mạch giãn khi bệnh nhân rặn mạnh (như khi đi vệ sinh). Thường không có triệu chứng.
Sờ thấy khi đứng, không rặn
Sờ rõ tĩnh mạch giãn khi đứng mà không cần rặn. Không nhìn thấy qua da. Có thể có cảm giác nặng, căng nhẹ.
Nhìn thấy và sờ thấy rõ
Nhìn thấy rõ tĩnh mạch sưng to, uốn khúc qua da bìu. Sờ rất rõ cảm giác "túi giun". Thường có triệu chứng đau, nặng. Nguy cơ vô sinh cao nhất.
Mức độ triệu chứng không phải lúc nào cũng tương ứng với mức độ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Nhiều trường hợp độ 1-2 vẫn gây vô sinh nặng, trong khi một số độ 3 lại không ảnh hưởng nhiều.
➜ Xét nghiệm tinh dịch đồ là quan trọng nhất để đánh giá ảnh hưởng thực sự!
Khám khi đứng:
Bác sĩ sờ nắn bìu khi bệnh nhân đứng, tìm cảm giác "túi giun".
Test Valsalva:
Yêu cầu bệnh nhân rặn mạnh trong khi bác sĩ sờ bìu. Nếu tĩnh mạch phồng to rõ hơn → dương tính.
Đo kích thước tinh hoàn:
So sánh hai bên để phát hiện teo tinh hoàn.
Đây là xét nghiệm tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán giãn tĩnh mạch tinh:
Rất quan trọng để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản:
Dấu hiệu bất thường thường gặp:
Đo testosterone, FSH, LH để đánh giá chức năng nội tiết, đặc biệt nếu tinh trùng rất thấp hoặc tinh hoàn nhỏ.
Có triệu chứng đau, khó chịu ảnh hưởng sinh hoạt
Vô sinh (xét nghiệm tinh dịch đồ bất thường)
Tinh hoàn teo nhỏ (chênh lệch >2ml hoặc >20% so với bên kia)
Nam thanh niên có giãn tĩnh mạch độ 2-3 kèm teo tinh hoàn
Thích hợp cho trường hợp không triệu chứng, không vô sinh, tinh hoàn bình thường.
Phẫu thuật giãn tĩnh mạch tinh (Varicocelectomy) là phương pháp điều trị chính và hiệu quả nhất. Mục đích: buộc hoặc cắt các tĩnh mạch giãn để máu không ứ đọng.
Kỹ thuật tốt nhất hiện nay:
Đưa ống thông qua tĩnh mạch đùi hoặc cổ, lên đến tĩnh mạch tinh và bơm chất làm tắc tĩnh mạch (coil, chất xơ hóa).
Thường dùng khi tái phát sau phẫu thuật hoặc bệnh nhân không thể gây mê.
Phẫu thuật vi phẫu được coi là tiêu chuẩn vàng do:
Hãy tham khảo bác sĩ chuyên khoa tiết niệu để chọn phương pháp phù hợp nhất!
Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn (do yếu tố di truyền, bẩm sinh), bạn có thể giảm nguy cơ và làm chậm tiến triển:
Đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa tiết niệu để được tư vấn và điều trị kịp thời, bảo vệ khả năng sinh sản.
